जग जिंकूया!’ — वक्तृत्वकलेच्या आत्मविश्वासाचा प्रभावी मंत्र
पुस्तक : ‘चला जग जिंकूया!’
लेखक : श्री. संजय साबळे सर
समीक्षक : सीमाकवी रवींद्र पाटील
अध्यापक , राजर्षी शाहू विद्यालय शिनोळी बु . चंदगड
“शब्दांना धार द्या, आत्मविश्वासाला पंख द्या आणि चला—जग जिंकूया!” हा विचार मनात रुजवणारे श्री. संजय साबळे सर लिखित ‘चला जग जिंकूया!’ हे पुस्तक केवळ वक्तृत्वकलेचे मार्गदर्शन करणारे पुस्तक नाही, तर विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला आत्मविश्वासाची नवी दिशा देणारे प्रेरणादायी साधन आहे. आजच्या स्पर्धात्मक युगात ज्ञान असणे जितके महत्त्वाचे आहे, तितकेच ते ज्ञान प्रभावीपणे व्यक्त करता येणेही आवश्यक आहे. हीच गरज ओळखून लेखकाने वक्तृत्वकलेचे विविध पैलू सोप्या, व्यवहार्य आणि मार्गदर्शक पद्धतीने मांडले आहेत.
आज शाळा-महाविद्यालयांमध्ये वक्तृत्व, वादविवाद, कथाकथन, निबंध, काव्यवाचन अशा विविध स्पर्धांचे आयोजन केले जाते. अनेक विद्यार्थ्यांकडे विचारांची समृद्धी असते; परंतु ते विचार श्रोत्यांसमोर आत्मविश्वासाने मांडताना ते अडखळतात. काहींना व्यासपीठाची भीती वाटते, काहींना सुरुवात कशी करावी हे कळत नाही, तर काही विद्यार्थ्यांना चांगले भाषण लिहिता येत नाही. अशा विद्यार्थ्यांसाठी ‘चला जग जिंकूया!’ हे पुस्तक निश्चितच मार्गदर्शक ठरू शकते.
पुस्तकातील ‘परिपूर्ण वक्त्याची लक्षणे’ हा भाग विशेष महत्त्वाचा वाटतो. उत्तम वक्ता म्हणजे केवळ भरपूर बोलणारी व्यक्ती नव्हे, तर विषयाचे आकलन, विचारांची स्पष्टता, योग्य शब्दांची निवड, आवाजातील चढ-उतार, देहबोली, श्रोत्यांशी संवाद आणि आत्मविश्वास यांचा सुंदर समन्वय साधणारी व्यक्ती होय. वक्तृत्व हे जन्मजात कौशल्य नसून योग्य सराव, निरीक्षण आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनी विकसित करता येते, हा आशावादी दृष्टिकोन या पुस्तकातून विद्यार्थ्यांना मिळतो.
भाषणाची प्रभावी पूर्वतयारी हा वक्तृत्वकलेचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. कोणत्याही विषयावर थेट व्यासपीठावर उभे राहून बोलण्यापेक्षा त्या विषयाचा सखोल अभ्यास, आवश्यक माहितीचे संकलन, मुद्द्यांची मांडणी आणि भाषणाचा सराव याला अधिक महत्त्व आहे. या दृष्टीने विद्यार्थ्यांना भाषणाच्या तयारीची शिस्त लावण्याचे काम हे पुस्तक करते. तयारी हीच आत्मविश्वासाची पहिली पायरी आहे, हा संदेश यातून अधोरेखित होतो.
भाषणामध्ये मुद्दे प्रभावीपणे मांडणे हीदेखील एक कला आहे. एखाद्या विषयाची माहिती असणे आणि ती श्रोत्यांच्या मनावर ठसवून सांगणे यात मोठा फरक आहे. सुरुवात प्रभावी असावी, विचारांची क्रमबद्ध मांडणी असावी, उदाहरणे आणि संदर्भांचा योग्य वापर व्हावा आणि शेवट लक्षात राहणारा असावा, याकडे वक्त्याने लक्ष दिले पाहिजे. या दृष्टिकोनातून ‘चला जग जिंकूया!’ हे पुस्तक विद्यार्थ्यांना केवळ ‘काय बोलावे’ हेच सांगत नाही, तर ‘कसे बोलावे’ याचाही विचार करायला प्रवृत्त करते.